My pielęgniraki

Wózek dla osoby niepełnosprawnej stanowi tzw. protezę funkcjonalną, zastępującą funkcję chodu. Sprawia, że pacjent ma możliwość przemieszczania się, staje się chociaż częściowo niezależny lub opieka nad nim jest łatwiejsza. Wózek jest nieodłącznym elementem codziennego funkcjonowania osoby niepełnosprawnej, dlatego też wszystkie parametry wózka muszą być dobrane do indywidualnych potrzeb użytkownika.

Rodzaje wózków

Wózki dla osób niepełnosprawnych dzieli się na: pokojowe, terenowe, aktywne, sportowe, dla dzieci, dla dorosłych, wyścigowe, standardowe, specjalne, elektryczne. Ze względów praktycznych łatwiej jest opisać wózki sklasyfikowane w dwóch grupach: wózki umownie zwane klasycznymi, używane najczęściej przez osoby starsze, i wózki typu aktywnego, częściej wykorzystywane przez ludzi młodych. Podział na wózki dla dzieci i dla dorosłych jest oczywistą koniecznością. Kryteria takiego podziału to głównie rozmiary zależne od wzrostu i wagi oraz odmienność potrzeb użytkowników, wynikająca z wieku i różnic w niepełnosprawności. Na oddziałach rehabilitacyjnych można uzyskać fachową pomoc dotyczącą  indywidualnego doboru wszystkich parametrów wózka. Niestety, często zdarza się, że pacjenci stają się posiadaczami wózka kilka tygodni po opuszczeniu oddziału. W takiej sytuacji pielęgniarki na innych oddziałach niż rehabilitacyjne czy też pielęgniarki środowiskowe mogą dostrzec nieprawidłowości w doborze wózka.

Dobór właściwych parametrów

Właściwy dobór wszystkich parametrów wózka jest ważny nie tylko ze względu na komfort użytkownika, ale też zapobieganie poważnym konsekwencjom. W prawidłowej regulacji wózka istotny jest dobór właściwych rozmiarów.

Szerokość siedziska - musi być większa od szerokości miednicy użytkownika, tak aby możliwe było założenie kurtki. Przyjmuje się, że po umieszczeniu osoby niepełnosprawnej w wózku między miednicą a bokiem wózka powinny zmieścić się dłonie wsunięte pionowo. Zbyt wąskie siedzisko w sytuacjach skrajnych grozi odleżynami spowodowanymi brakiem dopływu krwi w miejscach ucisku. Szerokość wózka nie może być oczywiście zbyt duża, wózek ma za zadanie m. in. stabilizować użytkownika i uniemożliwić zsuwanie się w sytuacji obniżonego napięcia mięśniowego.

Wysokość oparcia - musi zapewnić komfort plecom przez kilkanaście godzin dziennie. Dlatego też oparcie powinno być regulowane (możliwość odchylania). U osób starszych lub niekontrolujących ruchów głowy konieczne jest montowanie zagłówków stabilizujących, zabezpieczających przed uszkodzeniem kręgosłupa szyjnego, a w przypadkach skrajnych przed zamknięciem światła tętnicy szyjnej.

Długość podnóżków - musi być równa długości podudzi (jest to odległość od siedziska do podpórek pod stopy). Zbyt krótkie podnóżki powodują skręcanie się całej sylwetki pacjenta. Nogi w stawach biodrowych ulegają rotacji, co może spowodować wysunięcie się głowy kości udowej z panewki stawu biodrowego, a kręgosłup już na poziomie lędźwiowym ulega wymuszonej rotacji, grożąc rozwinięciem się skoliozy. Konsekwencją dla pacjenta oprócz dyskomfortu będzie ból w okolicy stawów biodrowych i kręgosłupa lędźwiowego.

Hamulce - każdy wózek musi być w nie wyposażony.

Elementy dodatkowe wyposażenia

Wózki mogą być zaopatrzone w elementy dodatkowe, do których należą: poduszki, rączkido prowadzenia przez osobę towarzyszącą, zabezpieczenia antywywrotne, zapewniające pacjentowi poczucie bezpieczeństwa. Wózki na tylnej stronie oparcia mogą mieć również torby. Bardzo ważnym elementem wózków sąobręcze napędowemocowane na kołach, umożliwiające samodzielną jazdę wózkiem. Wózki inwalidzkie najczęściej mają koła szprychowe, dlatego też dla ochrony przed wkręceniem dłoni i przed zabrudzeniem stosuje się osłony na szprychy.

Regulacje

Wszystkie wymienione elementy można znaleźć zarówno w wózkach klasycznych, jak i w wózkach aktywnych. Specyfiką tych ostatnich jest możliwość dokonania większej ilości regulacji. Regulować można przede wszystkim rozstaw kół oraz ich kąt nachylenia. Dzięki  temu wózki aktywne są niezwykle zwrotne. Regulowane jest również przesuwanie środka ciężkości wózka. W praktyce oznacza to, że siedzisko przesuwane jest w przód i w tył na osi, sprawiając, że pacjent ma większą możliwość pokonywania progów i przeszkód terenu. Spotyka się też możliwość regulacji naciągu tapicerki siedziska i oparcia, w wózkach klasycznych również, lecz o wiele rzadziej.

Istnieje szeroki wachlarz możliwości regulacji – opisane powyżej są spotykane najczęściej. Wózek ma za zadanie pomagać i ułatwiać, a nie ograniczać osobę niepełnosprawną, dlatego jeśli nie wykazuje ona chęci korzystania z wózka, należy zastanowić się nad przyczynami. Być może wystarczy zmienić rodzaj wózka lub odpowiednio go wyregulować, aby stał się symbolem niezależności.

Emilia Mikołajewska
mgr fizjoterapii, Bydgoszcz
("Magazyn Pielęgniarki i Położnej")