Współczesna dieta dzieci - zagrożenia i błędy
Jak wygląda dieta naszych dzieci?
Jak wynika z badań przeprowadzonych w ubiegłym roku przez Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie, prawie u połowy dzieci w wieku szkolnym występują niedobory witamin C, B12 oraz soli i substancji mineralnych. Innym obserwowanym zjawiskiem jest utrzymująca się wzrostowa tendencja udziału dostaw energii z tłuszczu (ok. 39%) kosztem węglowodanów złożonych, których spożycie stale spada. Jednocześnie w ostatnich latach stale maleje spożycie mleka i jego przetworów, warzyw i owoców, nasion strączkowych i ziemniaków. Rośnie również spożycie masła i innych tłuszczów, mięsa i wędlin oraz cukru i słodyczy.
Jedzenie "śmieciowe" w polskich szkołach
Innym groźnym zjawiskiem są długie przerwy między posiłkami oraz brak ich stałej pory. Częstym zjawiskiem wśród polskich uczniów jest na przykład brak drugiego śniadania. Tymczasem przerwy między posiłkami nie powinny być dłuższe niż 3-4 godziny.
Wyniki badań przeprowadzonych w ubiegłym roku na terenie byłego województwa łódzkiego wykazały jednocześnie, że głodni uczniowie kupują produkty spożywcze na terenie szkoły lub w pobliskich sklepach. Są to najczęściej hamburgery, frytki, słodycze, napoje gazowane zawierające duże ilości cukru, sztucznych aromatów, barwników i konserwantów.
Jedzenie takie jest określane jako ang. junk food (jedzenie „śmieciowe”), gdyż zawartość witamin oraz innych istotnych składników odżywczych w takich produktach jest bardzo mała w porównaniu z ich wysoką kalorycznością, a duża ilość sztucznych substancji chemicznych bardzo niekorzystnie wpływa na rozwój młodego organizmu dziecka.
Sztuczne dodatki i zanieczyszczenia
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) alarmuje: produkty żywnościowe zawierają ponad 5.000 różnych substancji dodawanych w celu konserwacji, polepszenia smaku czy wyglądu (w Polsce dopuszczonych jest do użytku 180 takich związków).
Przykłady związków wykorzystywanych jako dodatki
oraz konserwanty produktów spożywczych
Nazwa | Źródło zanieczyszczenia | Efekt działania na organizm |
Sztuczne słodziki (sacharyna, aspartam) | Bezcukrowe cukierki i gumy do żucia, lody, dietetyczne napoje gazowane | Bóle głowy, mdłości, podejrzenie o wywoływanie wad wrodzonych u płodu Działanie onkogenne w czasie doświadczeń na zwierzętach laboratoryjnych |
Siarczyny | Suszone owoce, wino, odparowane ziemniaki (hamując rozwój bakterii zapobiegają zmianom barwy i smaku) | Reakcje alergiczne |
MSG (Glutaminian jednosodowy) | Zupy w proszku, sosy, sery (bardzo popularny w kuchni chińskiej jako wzmacniacz smaku) | Bóle głowy, nudności, pieczenie w gardle (tzw. „zespół chińskiej restauracji”) |
BHT (Hydroksytoluen butylowany) | Sosy sałatkowe, oleje, kasze (zapobiega jełczeniu tłuszczów i olejów) | Działanie onkogenne w czasie doświadczeń na zwierzętach laboratoryjnych |
Sztuczne barwniki (np. karmin) | Margaryna, pomarańcze, cukierki, soki owocowe, kasze, lody, napoje alkoholowe | Reakcje alergiczne Działanie onkogenne w czasie doświadczeń na zwierzętach laboratoryjnych |
Olestra | Chipsy, herbatniki | Zaburzenia układu pokarmowego, wzdęcia, biegunki, zaburzenia wchłaniania witamin i składników mineralnych |
Azotyn sodu | Hot dogi, boczek, szynka, wyroby garmażeryjne (zapobiega zatruciu jadem kiełbasianym) | Zwiększenie ryzyka raka żołądka |
Jeszcze bardziej niebezpieczne jest skażenie środków spożywczych pestycydami (środki owadobójcze), herbicydami (środki chwastobójcze) oraz innymi związkami i pierwiastkami zanieczyszczającymi glebę, wodę i powietrze.
Badania przeprowadzone przez Instytut Biotechnologii w Warszawie dowiodły na przykład, że większość marchwi (65%) dostępnej na rynku nie nadaje się do spożywania przez dzieci ze względu na wysoką zawartość kadmu. Na terenie byłych województw: wałbrzyskiego, katowickiego, bielskiego, radomskiego i krakowskiego przekroczenie zawartości kadmu dotyczyło nawet 100% badanych warzyw.
Pierwiastki i związki chemiczne będące najczęstszą przyczyną
poważnego skażenia żywności
Nazwa | Źródło zanieczyszczenia | Efekt działania na organizm |
Ołów | Spaliny samochodowe (powietrze), skażone warzywa i owoce (droga pokarmowa) | Zaburzenia rytmu serca, zawroty i bóle głowy, bezsenność, nadmierna pobudliwość, agresja, zaburzenia odporności. |
Kadm | Rośliny uprawne (gleba) Naczynia kuchenne | Choroby nerek, choroby sercowo-naczyniowe, zwiększone zagrożenie chorobami nowotworowymi. |
Rtęć | Ryby i przetwory rybne, jaja, mięso zwierząt hodowlanych, także: farby, zużyte baterie i lampy rtęciowe | Nieodwracalne, poważne zmiany w układzie nerwowym, zaburzenia psychiczne, uszkodzenia płodu. |
Arsen | Pestycydy, stymulatory wzrostu stosowane w hodowli zwierząt, owoce morza, zanieczyszczenia z hut i kopalń | Zaburzenia metaboliczne, choroby nowotworowe wątroby, płuc i skóry. |
Dioksyny | Herbicydy, spalanie tworzyw sztucznych (np. plastikowych opakowań i butelek po napojach) | Silne działanie rakotwórcze. |
Antybiotyki | Dodatek do pasz dla zwierząt, środki stosowane w weterynarii. | Sprzyjają rozwojowi grzybic i powstawaniu alergii |
Węglowodory aromatyczne (benzopireny) | Spaliny samochodowe, dym kominowy, papierosowy i wędzarniany, potrawy pieczone na ruszcie (grill) | Nowotwory. |
Pestycydy | Środki owadobójcze stosowane w rolnictwie | Nowotwory, uszkodzenia narządów wewnętrznych, wrodzone wady płodu. |
Azotany | Nawozy sztuczne | Przekształcane są w organizmie człowieka w azotyny oraz rakotwórcze nitrozaminy |
Skutki błędów żywieniowych u dzieci
Ze względu na czas występowania negatywne skutki błędów w żywieniu dzieci możemy podzielić na bliższe i dalsze. Dr Lucyna Ostrowska z Zakładu Higieny i Epidemiologii Akademii Medycznej w Białymstoku zwraca uwagę, że niedobory witamin w diecie dzieci mogą być przyczyną spadku odporności na infekcje, gorszego samopoczucia i depresji. "Niewielkie braki witamin B1, B2, B6, C, niacyny, kwasu foliowego oraz duży niedobór witaminy A mogą spowodować zaburzenia emocjonalne." – dodaje dr Ostrowska.
Poważne konsekwencje mogą także wystąpić w życiu dorosłym. "Wyniki badań naukowych wskazują na udział czynnika żywieniowego w rozwoju 40 proc. nowotworów i jeszcze większej liczby chorób układu krążenia” - twierdzi prof. Jadwiga Charzewska z Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie.
O wpływie błędów żywieniowych na powstawanie alergii pokarmowych napiszemy szerzej w następnym liście.
Jak się bronić?
Wszystkie produkty żywnościowe, podawane zwłaszcza niemowlętom i małym dzieciom, powinny być pod szczegółową i ścisłą kontrolą. Produkty dopuszczone do sprzedaży w Polsce, a nie posiadające atestu Instytutu Matki i Dziecka lub Centrum Zdrowia Dziecka najczęściej nie nadają się dla małych dzieci ze względu na przekroczenie surowych norm zawartości szkodliwych dla rozwoju dziecka substancji (np. ołowiu, kadmu, pozostałości pestycydów, konserwantów, barwników, substancji zagęszczających i sztucznych środków słodzących). Problem ten dotyczy także mleka oraz nieprzetworzonych warzyw i owoców.
Dlatego też tak istotne jest uzupełnianie diety małych dzieci o dodatkowe, bezpieczne źródła witamin. Suplementacja sprawdzonymi i stosowanymi od wielu lat preparatami wielowitaminowymi może bowiem wspomóc prawidłowy rozwój dziecka i zapobiec występowaniu wielu groźnych chorób.