My pielęgniraki

Budowa i funkcjonowanie układu moczowego

Układ moczowy odgrywa bardzo ważną rolę w organizmie człowieka. Jego główną funkcją jest wytwarzanie oraz wydalanie moczu. Wytwarzanie moczu jest procesem zachodzącym w nerce, następnie mocz trafia przez moczowody do pęcherza moczowego, z którego poprzez cewkę moczową jest wydalany. Układ moczowy pełni ponadto wiele innych, bardzo istotnych dla życia organizmu funkcji: reguluje gospodarkę wodno – elektrolitową, utrzymuje równowagę kwasowo – zasadową, wydala z organizmu zbędne produkty przemian metabolicznych, bierze udział w gospodarce hormonalnej (wytwarza m.in. reninę, erytropoetynę, 1,25 – dwuhydroksycholekalcyferol), reguluje gospodarkę wapniowo – fosforanową [4].

Zaburzenia funkcjonowania układu moczowego, powodują występowanie objawów ze strony nerek oraz dróg moczowych, jak również ze strony innych narządów. Objawy często poza zaburzeniami somatycznymi (m.in. ból, zaburzenia oddawania moczu) wkraczają również w sferę psychiczną oraz społeczną (występowanie przykrych dolegliwości często wiąże się z koniecznością hospitalizacji, a zatem z wyłączeniem się z życia rodzinnego oraz zawodowego) [4].

Zakażenia układu moczowego

Częstym zaburzeniem funkcjonowania układu moczowego jest zakażenie (ZUM), które definiuje się jako występowanie drobnoustrojów w drogach moczowych powyżej zwieracza pęcherza moczowego [1]. Pod względem częstości występowania wśród ludzi ZUM znajdują się na drugim miejscu (częstsze są jedynie zakażenia układu oddechowego) [3]. Drobnoustroje w cewce moczowej są zjawiskiem fizjologicznym. Wyróżnia się zakażenia dolnego oraz górnego odcinka układu moczowego. Zakażenie dolnego odcinka obejmuje cewkę moczową, pęcherz moczowy a u mężczyzn także gruczoł krokowy, natomiast zakażenie górnego odcinka układu moczowego to ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek [1].

Etiologia zakażeń układu moczowego

Zakażenia dróg moczowych najczęściej spowodowane są bakteriami, rzadziej wirusami, czy grzybami [1]. Główną przyczyną zakażeń są baterie jelitowe, przede wszystkim Escherichia coli, która odpowiada za około 80% zakażeń [1,2]. Inne pałeczki z rodzaju Enterobacteriaceae mogące powodować  zakażenia układu moczowego to: Klebsiella, Proteus mirabilit oraz Pseudomonas aeruginosa [1].

Podstawą diagnostyki zakażeń układu moczowego jest badanie ogólne moczu. W badaniu mikroskopowym osadu moczu stwierdza się wówczas ropomocz (ponad 10 leukocytów w polu widzenia), często także krwinkomocz (ponad 3 erytrocyty w polu widzenia) [1].

Zakażenia układu moczowego u kobiet.

Szacuje się, że w okresie 12 miesięcy u około 20-30% kobiet występują średnio 1 – 2 epizody zakażeń dolnych dróg moczowych [2]. Zakażenia te najczęściej powodują występowanie objawów dyzurycznych tzn. dolegliwości bólowych podczas oddawania moczu, bólu w okolicach podbrzusza oraz cewki moczowej, częstego oddawania moczu małymi porcjami oraz ropnej wydzieliny z cewki moczowej i krwiomoczu [1]. Problem zakażenia dróg moczowych częściej dotyka kobiet, gdyż budowa anatomiczna (krótka cewka moczowa) predysponuje do występowania tej patologii. Szczególny problem stanowią nawracające zakażenia układu moczowego. Mogą one być przyczyną nieodwracającego uszkodzenia nerek [3]. Ocenia się, że około 80% zakażeń dróg moczowych jest spowodowanych reinfekcją [2]. U kobiet, które są aktywne seksualnie i stosują niektóre środki antykoncepcyjne (np. wkładki dopochwowe) częściej występuje ryzyko nawracających zakażeń układu moczowego. Ponadto okres pomenopauzalny, kiedy w organizmie kobiety jest niedobór estrogenów również predysponuje do występowania nawracających zakażeń dolnych dróg moczowych [1]. Innymi przyczynami występowania zakażeń mogą być: wrodzone wady układu moczowego, kamica dróg moczowych, nieodpowiednia higiena (zła technika mycia krocza), zabiegi chirurgiczne układu moczowego, cukrzyca, unieruchomienie oraz cewnikowanie [3].

Profilaktyka zakażeń układu moczowego

Działaniami zalecanymi szczególnie kobietom dotkniętym problemem, jest wypijanie większych ilości płynów (około 2-2,5 l/dobę) co wiąże się z częstszym oddawaniem moczu oraz stosowanie mydeł do higieny intymnej o fizjologicznym pH [1]. Ponadto do zachowań prewencyjnych można zaliczyć: spożywanie probiotyków spożywczych oraz substancji zakwaszających mocz (np. witamina C), opróżnianie pęcherza moczowego po stosunku oraz przed zaśnięciem, nie przetrzymywanie moczu w pęcherzu [3]. Zdarza się również, szczególnie u młodych kobiet, że ostre zapalenie cewki moczowej może występować po przypadkowym kontakcie seksualnym. Należy to jednak różnicować z ostrym zapaleniem pęcherza moczowego, który jest najczęstszą przyczyną objawów dyzurycznych u młodych pacjentek [1].

W przypadku jakichkolwiek dolegliwości ze strony układu moczowego należy skonsultować się z lekarzem, gdyż zaniedbania w tej kwestii mogą być przyczyna poważnych zaburzeń w funkcjonowaniu całego organizmu.


Piśmiennictwo:
1.    Ciszek M., Foroncewicz B.: Zakażenia układu moczowego. [w:] Choroby wewnętrzne. Pączek L, Mucha K, Foroncewicz B (red). PZWL. Warszawa 2006: 417-420
2.    Gajewska M., Kamiński P., Marianowski L.: Ocena skuteczności leczenia zakażeń dolnego odcinka dróg moczowych pojedynczą dawką preparatu Monural. Terapia. 2002; 1 (115): 43-44
3.    Mastalerz-Migas A., Steciwko A.: Problemy diagnostyki i terapii nawracających infekcji układu moczowego. Terapia. 2009; 2(221): 25-29
4.    Mróz A.: Pielęgnowanie pacjentów z zaburzeniami w funkcjonowaniu układu moczowego. [w:] Podstawy pielęgniarstwa. Ślusarska B., Zarzycka D., Zahradniczek K. (red). Czelej. Lublin 20-4: 493-507

Autor: Lena Kozłowska